Sinds 2 februari 2025 moeten organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken maatregelen nemen voor voldoende AI-geletterdheid. Niet iedereen hoeft programmeur te worden. Medewerkers moeten wel begrijpen wat AI kan, waar het mis kan gaan en welke verantwoordelijkheid zij zelf houden.
Veel organisaties zoeken nu naar een verplichte cursus, een certificaat of een exact aantal uren. Zo simpel is artikel 4 van de Europese AI Act niet. De aanpak moet passen bij de mensen, hun rol, de gebruikte systemen en de risico’s. Een recruiter die AI inzet bij selectie heeft iets anders nodig dan een communicatiemedewerker die tekst laat samenvatten.
In het kort
- De verplichting geldt sinds 2 februari 2025.
- Houd rekening met kennis, ervaring, rol, gebruikscontext en risico’s.
- De AI Act schrijft geen universeel diploma of minimumaantal cursusuren voor.
- Alleen een beleid mailen of een handleiding delen is meestal te mager.
- Werk met rolgerichte training, afspraken, oefening en periodieke actualisering.
Wat zegt artikel 4?
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken moeten naar beste vermogen zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij medewerkers en anderen die namens hen AI gebruiken. Zij moeten kijken naar kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en de mensen op wie het systeem invloed heeft.
In gewone taal: geef mensen genoeg kennis en vaardigheden om AI geïnformeerd, kritisch en verantwoord te gebruiken. Wat genoeg is, verschilt per rol. Een basistraining voor iedereen is nuttig, maar risicovolle toepassingen vragen extra verdieping, toezicht en duidelijke processen.
Voor wie geldt AI-geletterdheid?
- medewerkers die ChatGPT, Microsoft Copilot, Gemini of andere AI gebruiken;
- HR-professionals die AI inzetten bij recruitment, leren of analyse;
- leidinggevenden die AI-output gebruiken bij besluiten;
- inkopers, privacy-, security- en complianceprofessionals;
- beheerders en bouwers van copilots of agents;
- externen die namens de organisatie met AI-systemen werken.
Wat moeten medewerkers begrijpen?
- wat het systeem doet en niet kan;
- dat generatieve AI fouten kan maken;
- welke gegevens zij wel en niet mogen invoeren;
- hoe bias, bronnen en opdrachten de uitkomst beïnvloeden;
- wanneer menselijk oordeel nodig is;
- hoe zij incidenten of onverwachte uitkomsten melden;
- welke interne afspraken gelden.
Voor HR komt daar iets bij. AI kan invloed hebben op kansen, inkomen en loopbanen. De AI Act noemt bepaalde toepassingen rond werving en personeelsmanagement als hoog risico. Een leuke tooltest kan dus snel een serieus organisatievraagstuk worden.
Vijf hardnekkige misverstanden
- “Een korte e-learning is altijd genoeg.” Niet voor een recruiter, manager of agentbouwer. De inhoud moet passen bij rol en risico.
- “Iedereen moet een certificaat halen.” De AI Act schrijft geen algemeen persoonlijk certificaat voor. Documenteer wel je maatregelen.
- “Dit is een taak voor IT.” Het raakt ook gedrag, processen, leiderschap, privacy en leren. HR en L&D horen mede-eigenaar te zijn.
- “Alleen goedgekeurde tools tellen mee.” Juist ongecontroleerd gebruik verdient aandacht.
- “Na één training zijn we klaar.” AI-geletterdheid is onderhoud, geen eenmalig vinkje.
Een praktische aanpak in zes stappen
- Inventariseer gebruik. Welke systemen worden officieel en onofficieel gebruikt?
- Deel mensen in op rol en risico. Denk aan basisgebruikers, gevoelige-datafuncties, beslissers en bouwers.
- Bepaal leerdoelen. Wat moet iedere groep weten, kunnen en herkennen?
- Oefen met de praktijk. Gebruik eigen situaties, foute output en privacydilemma’s.
- Leg eigenaarschap vast. Wie beheert beleid, toepassingen en incidenten?
- Bewaar passend bewijs. Documenteer doelgroep, inhoud, datum en vervolgacties.
De rol van HR is groter dan een training inkopen
AI-geletterdheid raakt de toekomst van werk. Welke taken verdwijnen, welke veranderen en welke competenties worden belangrijker? Als HR alleen een e-learning inkoopt, mist de organisatie de belangrijkste kans.
Verbind AI-geletterdheid aan strategische personeelsplanning, functieontwikkeling en leiderschap. Vraag niet alleen wat mensen vandaag met AI doen, maar ook welke vaardigheden je over twee jaar nodig hebt en of HR aan tafel zit wanneer die keuzes worden gemaakt.
Wat kun je in dertig dagen regelen?
- Wijs een eigenaar aan.
- Maak een overzicht van tools, gebruikers en risico’s.
- Publiceer korte spelregels.
- Organiseer een praktische basissessie.
- Plan verdieping voor risicorollen.
- Spreek af wanneer kennis en beleid opnieuw worden bekeken.
Veelgestelde vragen
Is een training verplicht?
Organisaties moeten maatregelen nemen om voldoende AI-geletterdheid te ondersteunen. Training is logisch, maar de wet schrijft geen identieke cursus voor iedere medewerker voor.
Moet iedereen AI leren gebruiken?
Niet iedereen hoeft dezelfde praktische vaardigheid te hebben. Ook mensen die AI-output ontvangen of erop besluiten baseren moeten beperkingen en risico’s herkennen.
Is een certificaat verplicht?
Er is geen algemeen verplicht persoonlijk certificaat. Leg wel vast welke maatregelen je neemt en waarom die passen bij de doelgroep en toepassingen.
Van verplichting naar werkbare praktijk
Met mijn training AI-geletterdheid in één dag vertalen teams de regels naar hun werk. Voor HR sluit dit aan op de AI-training voor HR-professionals en voor management op AI-strategie en organisatieverandering.
Bespreek wat jouw organisatie rond AI-geletterdheid moet regelen.
Bekijk in vier minuten hoe ik organisaties en teams meeneem in het AI-landschap.
Bronnen: Europese Commissie, vragen en antwoorden over AI-geletterdheid en het overzicht van de AI Act. Dit artikel is geen juridisch advies.